Jak obiecałem wracam do wywiadu z profesorem Bogdanem Brzezieckim z SGGW.  Wracam gdyż profesor pochylił się nad dzięciołem trójpalczastym. Otóż przewiduje on, że na terenach objętych ochroną ścisłą będzie spadać liczebność tego gatunku. To trafny wniosek, bo dzięcioł jest związany z obumarłymi i zamierającymi  świerkami. Skoro świerk jako gatunek na skutek ocieplania klimatu ustępuje, to będzie też w końcu coraz mniej świerków obumierających, a w końcu i te martwe się rozłożą.  Dzięcioła trójpalczastego ubędzie.
No dobrze, ale co będzie się działo z tym ptakiem na terenach, nie chronionych, zarządzanych przez Lasy Państwowe, gdzie trwa heroiczna walka o zachowanie świerka? Co będzie z dzięciołem tam gdzie kornikowi mówimy twarde nie? Czy ma szansę przetrwać? Czy tu też będą spadki liczebności? Czy też leśnik nam dzięcioła uratuje? Tego profesor nie mówi i na to pytanie nie odpowiada, choć aż się o to prosi. Spróbuję, więc zrobić to ja skromny człowiek niewykształcony.

A teraz popatrzmy na dane dotyczące występowania tego gatunku w trzech leśnych kompleksach północno-wschodniej Polski. Podaję za książką  "Ostoje ptaków o znaczeniu europejskim" wydana przez OTOP.

* Puszcza Augustowska powierzchnia 133 90 ha,  23-35 par lata 1990-92
* Puszcza Knyszyńska powierzchnia  117 500 ha, 15-25 par  lata 1989-93
* Puszcza Białowieska powierzchnia 62 000 ha,  150-170 par lata 1985-94

Coś tu nie gra. Skoro dzięcioł jest związany ze świerkiem to dlaczego tak mało jest go w Puszczy Augustowskiej i Knyszyńskiej? Te dwie puszcze, są blisko dwa razy większe od Białowieskiej, a udział świerka i sosny w ich drzewostanach jest znacznie większy. Trójpalczak powinien w nich czuć się jak w raju, a jakoś go mało. Czyżby dlatego, że Puszcza Białowieska bije na głowę dwie pozostałe wielkością obszarów objętych ścisłą ochroną?

Mamy więc pierwszy zgrzyt w logicznym wywodzie profesora. Ale idziemy dalej.  Na trop może nas też naprowadzić to co dzieje się w samej Puszczy Białowieskiej. Tu mamy całkiem solidne dane. Eugeniusz Pugacewicz w książce "Ptaki lęgowe Puszczy Białowieskiej" podaje, ot niespodzianka,  takie zagęszczenia:
* lasy Białowieskiego Parku Narodowego 13,6 par na 10 km kw.,
* lasy gospodarcze puszczy 1,7 par na 10 km. kw.

Dane zebrane na transektach, które dostałem od dr. Doroty Czeszczewik z Akademii Podlaskiej, nie pokazują zagęszczeń tylko częstotliwość występowania są następujące: Park Narodowy: 1 ptak na kilometr, lasy gospodarcze w zależności od roku od 0,2 lub 0,3 ptaka na kilometr. Czyli znów od 3 do 5 razy mniej na korzyść terenów chronionych.
No dobrze, ale przecież  jest go trochę na terenach niechronionych. Wiec może nie jest mu tam tak źle? Tu warto zajrzeć do pracy Tomasz Tumiela opublikowanej w zeszłym roku w Notatkach Ornitologicznych. Ocenia on populację w Puszczy Knyszyńskiej na 30-45 par w latach 2005-2007 (różnica z wcześniej podawanymi danymi może wynikać z innych metod liczenia, może być wywołana też gradacją kornika). Ciekawe jest gdzie uchowały się interesujące nas dzięcioły.  Tomasz Tumiel pisze, że występowanie tego gatunku w tym kompleksie ogranicza się niemal wyłącznie do miejsc podmokłych w których nie można prowadzić gospodarki leśnej. A zagęszczenie w rezerwatach jest dziesięciokrotnie większe niż w lasach gospodarczych, choć przypominam, że rezerwatów ścisłych w Puszczy Knyszńskiej tyle co kot napłakał.
 

Niestety jakoś tak sam nasuwa się wniosek, który aż boję się wygłosić, by nie być posądzonym o szkalowanie i rzucanie słów na wiatr. Ale co tam. Otóż wygląda na to, że najbardziej szkodzi dzięciołowi trójpalczastemu leśnik i jego wytężona praca. Nawet bardziej niż wycofywanie się świerka. To gatunek, który nie jest dowodem na przewagę ochrony czynnej nad bierną tylko na zgoła coś odwrotnego.
Tak naprawdę cały mój wysiłek z podawaniem statystyk i zagęszczeń można by załatwić jednym stwierdzeniem: Każdy kto zna się choć trochę na ekologii lasu i ma minimalne pojecie o ptakach wie, że albo mamy w lesie ten gatunek, albo leśnika z jego zabiegami. Połączyć się jednego z drugim nie da. To nie jest wiedza magiczna tylko podstawowa. Pozwoliłem sobie jednak przytoczyć te dane by uświadomić kolegom leśnikom jak ich działania wpływają na "bioróżnorodność". Może się to uda za pomocą cyferek.

Na koniec wróćmy do profesora Brzezieckiego. Wydaje się, że gdyby profesor chciałby być z czytelnikami Lasu Polskiego zupełnie szczery i traktował ich poważnie powiedział by tak:  Na terenach chronionych trzeba się liczyć ze spadkiem liczebności tego gatunku wraz z wycofywaniem się świerka. Na terenach gdzie czynnie się walczy o pozostanie świerka spadku raczej nie będzie, albo będzie bardzo niewielki. Dzięcioła tam prawie nie ma i nie ma, co spadać. Wcześniej wykończyła go gospodarka leśna.